Dødstal halvert for slagpasientar

Tekst og foto: Noralv Pedersen

50 land er interessert i overlege Bent Indredavik (t.h.) sine banebrytande behandlingsmetodar av slagpasientar. Sjukepleiar Lise Helle Berg (t.v.) hjelper slagpasient Martha Esbensen (81) tilbake til kvardagen.

Ny behandling halverer antall akutte dødsfall blant slagpasientar. Samfunnet kan årleg spara 500 millionar kroner på behandlinga som er utvikla ved NTNU/RiT.

Kvart år får om lag 14.000 nordmenn hjerneslag. 3000 av desse døyr i løpet av den fyrste månaden. Hjerneslag er den tredje hyppigaste dødsårsaka og er ein leiande årsak til alvorleg funksjonshemming.

Det har tidlegare vore vanskeleg å finna fram til effektive behandlingstiltak ved akutt hjerneslag. No har overlege Bent Indredavik og medarbeidarane hans ved Medisinsk avdeling, Regionssjukehuset i Trondheim (RiT) utvikla ein ny behandlingsmåte som reduserer akutt dødlegheit blant slagpasientar til det halve.
Slagpasientar som døyr ei tid etter slaget,
er redusert med ein tredjedel.

Sparar 50.000 per pasient
I 1987 sette Bent Indredavik og spesialtrena sjukepleiarar og fysioterapeutar i gang eksperiment med to grupper akutte hjerneslagpasientar. Den eine gruppa fekk standard behandling med kvile i seng og lite væske til pasienten. Den andre fekk eit behandlingsopplegg med systematisk overvaking, tidleg opptrening, intravenøs væskebehandling og febernedsetjande medikament ved feber. Det viste seg etter kort tid at pasientane fekk betre livskvalitet med denne nye metoden, og at institusjonsbehovet blei redusert.

Nyleg disputerte Indredavik for graden dr. med. ved NTNU med ei avhandling om korttids- og langtidseffekten av behandlinga på denne slageininga. I tillegg til halveringa av dødlegheita blei om lag dobbelt så mange av pasientane sjølvhjelpne samanlikna med dei i vanlege sengeavdelingar.

- Effekten av behandlinga er best når desse tiltaka blei sett i gang i løpet av det fyrste døgnet, fortel Indredavik. Seksjonsoverlegen ved Seksjon for hjerneslag forklarer at behandlinga slett ikkje er teknologikrevjande, men inneheld mange små tiltak som er sett i system. Økonomiske analysar indikerer at denne behandlinga sparar samfunnet for 50.000 kroner per pasient. Det betyr at viss den nye metoden blir teken i bruk på alle slagpasientar i Norge, kan samfunnet årleg spara 500 millionar kroner.

Oppløftande oppfølging
Indredavik har også leia arbeidet med å utvikla ein behandlingsmodell som skal brukast i oppfølgjinga av slagpasientar etter dei to vekene med akutt behandling på sjukehus. Dei endelege resultata av forskingsprosjektet med denne modellen blir offentleggjort i mai. Så langt er resultata særs positive og kjem på toppen av den oppløftande effekten av akutt behandlingsmetode dei fyrste to vekene. Det nye forskingsprosjektet viser at heimen er den beste staden å trena seg oppatt, ikkje rehabiliteringsinstitusjonar.

Internasjonal ros
I dag blir Indredavik si behandling rekna som det best dokumenterte behandlingstiltaket ved akutt hjerneslag. 20 undersøkingar utført i ti land dokumenterer klar vinst ved bruk av tilsvarande modellar som ved RiT. Seksjon for hjerneslag har hatt legar frå 50 land på tråden, og representantar frå 20 land har vitja slageininga ved RiT for å studera opplegget. Resultata frå Trondheim har medverka til at Verdas Helseorganisasjon (WHO), Region Europa, har vedteke at alle pasientar med akutt hjerneslag skal få eit behandlingstilbod i slageining. Mange sjukehus i Norge har, eller skal oppretta slike einingar.

* Kontakt ved NTNU: Bent Indredavik
Tlf.:73 86 88 55
E-post: inbe@online.no